اسید فولیک قبل از بارداری؛ چرا و از چه زمانی باید مصرف شود؟

اگر برای بارداری برنامه‌ریزی می‌کنی، احتمالاً نام اسید فولیک را زیاد شنیده‌ای. این مکمل کوچک اهمیت زیادی دارد، زیرا بخشی از شکل‌گیری مغز و نخاع جنین خیلی زود، حتی پیش از اینکه از بارداری خودت باخبر شوی، اتفاق می‌افتد.

در این راهنما توضیح می‌دهیم اسید فولیک چیست، چه زمانی بهتر است مصرف آن را شروع کنی، مقدار معمول چقدر است و چرا بعضی افراد باید توصیه اختصاصی از پزشک بگیرند.

اسید فولیک چیست و چه فرقی با فولات دارد؟

فولات نام کلی خانواده‌ای از ترکیبات ویتامین B9 است. اسید فولیک شکل مشخصی از این ویتامین است که در مکمل‌ها و بعضی غذاهای غنی‌شده استفاده می‌شود. بدن از فولات برای ساخت سلول‌های تازه و فرایندهای رشد استفاده می‌کند.

سبزی‌های برگ‌سبز، حبوبات و برخی خوراکی‌های دیگر فولات دارند؛ اما برای کاهش خطر نقص لوله عصبی، راهنماهای معتبر دریافت مقدار توصیه‌شده اسید فولیک را پیش از بارداری و در شروع آن مطرح می‌کنند.

چرا اسید فولیک باید قبل از بارداری مصرف شود؟

لوله عصبی جنین ساختاری است که در مراحل بعدی رشد، مغز و نخاع از آن شکل می‌گیرند. بسته‌شدن این لوله در هفته‌های بسیار ابتدایی بارداری اتفاق می‌افتد؛ زمانی که ممکن است هنوز قاعدگی‌ات به تعویق نیفتاده باشد یا تست بارداری انجام نداده باشی.

دریافت کافی اسید فولیک پیش از لقاح و در هفته‌های نخست بارداری می‌تواند خطر بعضی نقص‌های لوله عصبی، مانند اسپینا بیفیدا، را کاهش دهد. به همین دلیل شروع پیش از مثبت‌شدن بی‌بی‌چک اهمیت دارد.

از چه زمانی مصرف اسید فولیک را شروع کنیم؟

طبق راهنمای NHS، بهتر است مصرف اسید فولیک را از زمانی که برای بارداری برنامه‌ریزی می‌کنی شروع کنی؛ در حالت ایدئال حدود سه ماه پیش از اقدام. CDC نیز بر دریافت کافی آن از دست‌کم یک ماه قبل از بارداری تأکید می‌کند.

توصیه NHS ادامه مصرف در دوازده هفته نخست بارداری است. اگر به دلایل پزشکی به برنامه متفاوتی نیاز داری، نظر پزشک یا ماما اولویت دارد.

نکته ماملی 💜 قرار نیست برای شروع مصرف منتظر مشخص‌شدن روز تخمک‌گذاری بمانی. اگر در مسیر اقدام هستی، همین امروز درباره شروع مکمل مناسب با پزشک یا داروساز مشورت کن.

مقدار معمول اسید فولیک چقدر است؟

برای بسیاری از افرادی که ممکن است باردار شوند، مقدار معمول توصیه‌شده ۴۰۰ میکروگرم (mcg) در روز است. این مقدار در راهنماهای عمومی NHS و CDC آمده است.

هشدار درباره واحدها: «میکروگرم» و «میلی‌گرم» یکسان نیستند. هنگام خرید مکمل، واحد روی برچسب را دقیق بخوان؛ عدد ۴۰۰ میکروگرم را نباید با ۴۰۰ میلی‌گرم اشتباه گرفت.

اگر هم‌زمان مولتی‌ویتامین مصرف می‌کنی، برچسب ترکیبات را بررسی کن و از پزشک یا داروساز بخواه مجموع دریافت مکمل‌ها را در نظر بگیرد. مصرف چند محصول مشابه بدون نیاز مشخص، تصمیم مناسبی نیست.

چه کسانی ممکن است به مقدار متفاوت نیاز داشته باشند؟

در بعضی شرایط، مقدار معمول برای همه کافی نیست یا برنامه مصرف باید به‌طور اختصاصی تنظیم شود. برای نمونه، سابقه بارداری قبلی با نقص لوله عصبی، برخی بیماری‌های زمینه‌ای یا مصرف بعضی داروها می‌توانند دلیل مشاوره اختصاصی باشند.

در این شرایط پزشک ممکن است دوز بالاتری تجویز کند، اما مقدار بالا را نباید خودسرانه شروع کرد. داروهای تجویزی را نیز برای اقدام به بارداری بدون نظر پزشک قطع یا تغییر نده.

آیا می‌توان اسید فولیک را فقط از غذا دریافت کرد؟

سبزی‌های برگ‌سبز مانند اسفناج، عدس و لوبیا، مرکبات و بعضی غلات غنی‌شده به دریافت فولات کمک می‌کنند. این خوراکی‌ها ارزش تغذیه‌ای دارند و بهتر است در برنامه روزانه باشند.

بااین‌حال، طبق NHS دریافت فولات از غذا به‌تنهایی جای مکمل اسید فولیک توصیه‌شده را نمی‌گیرد. محتوای اسید فولیک اضافه‌شده به غذاهای غنی‌شده نیز به نوع محصول و برچسب آن بستگی دارد.

اگر پیش از بارداری اسید فولیک نخورده باشم، چه کنم؟

اگر تازه متوجه بارداری شده‌ای و از قبل مکمل مصرف نکرده‌ای، این موضوع به معنی آسیب قطعی به جنین نیست. طبق راهنمای NHS، باید پس از اطلاع از بارداری مصرف اسید فولیک مناسب را شروع کنی و درباره مراقبت‌های لازم با پزشک یا ماما صحبت کنی.

برای «جبران»، خودسرانه چند قرص با هم نخور یا مقدار روزانه را افزایش نده. دریافت منظم مقدار مناسب و پیگیری مراقبت‌های بارداری مهم‌تر از افزایش بی‌برنامه دوز است.

آیا اسید فولیک باعث می‌شود سریع‌تر باردار شوم؟

اسید فولیک به دلیل نقش آن در پیشگیری از بعضی ناهنجاری‌های مادرزادی توصیه می‌شود، نه به‌عنوان داروی درمان ناباروری یا تضمین لقاح. اگر برای مدتی اقدام کرده‌ای و باردار نشده‌ای، لازم است زمان اقدام، وضعیت سلامت و عوامل دیگر به‌صورت جداگانه بررسی شوند.

نکته کاربردی ماملی: مکمل‌هایت را منظم و آگاهانه مصرف کن

برچسب مکمل را بخوان و مقدار اسید فولیک، واحد اندازه‌گیری و ترکیبات دیگر را بررسی کن. اگر فراموش می‌کنی مکملت را مصرف کنی، می‌توانی با مشورت پزشک یا داروساز یک زمان ثابت برای یادآوری روزانه انتخاب کنی.

دانستنی ماملی 💜 چون رشد اولیه لوله عصبی پیش از اطلاع بسیاری از مادران از بارداری شروع می‌شود، آماده‌سازی تغذیه‌ای از زمان اقدام اهمیت دارد؛ نه فقط از زمانی که تغییرات ظاهری بارداری دیده می‌شوند.

جمع‌بندی

برای بیشتر افراد در دوران اقدام به بارداری، مصرف روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک توصیه می‌شود. بهتر است مصرف پیش از بارداری آغاز شود و طبق راهنمای NHS تا پایان هفته دوازدهم ادامه یابد.

اگر بیماری زمینه‌ای، سابقه بارداری با نقص لوله عصبی یا داروهای خاص داری، مقدار مصرف را با پزشک مشخص کن. تغذیه متنوع مفید است، اما مکمل مناسب اهمیت مستقلی دارد.

منابع علمی

NHS — Pregnancy vitamins and supplements

CDC — About Folic Acid

CDC — Planning for Pregnancy

پرسش‌های متداول